2025
- Szadkowski, K i Krzeski, J. (2025). A Marxist Critique of the Ruined University. Dordrecht: Springer.
Głównym zadaniem, z którym mierzy się ta książka jest rewitalizacja marksistowskiej koncepcji krytyki w badaniach nad transformacją uniwersytetów. Niniejsza praca oferuje kompleksowy zestaw powiązanych ze sobą narzędzi teoretycznych, począwszy od refleksji nad ontologią polityczną szkolnictwa wyższego, poprzez krytykę ekonomii politycznej tego sektora, aż po analizę uniwersyteckich walk i powrót do ontologicznej koncepcji tego, co wspólne – fundamentu alternatywnego projektu uniwersytetu. Narzędzia zaproponowane i omówione w kontekście w całej książce pozwalają na produktywne wykorzystanie w przezwyciężaniu obecnego kryzysu uniwersytetu, a także na uniknięcie wielu pułapek obecnych we współczesnych debatach na jego temat. W przeciwieństwie do dominujących dyskusji na temat uniwersytetu w kryzysie, autorzy twierdzą, że aby zrozumieć jego naturę, należy sięgnąć głębiej niż poziom pozorów, takich jak urynkowienie i utowarowienie.
„Szadkowski i Krzeski oferują przekonującą reewaluację krytyki jako mechanizmu wyzwalającego pracę intelektualną. Łącząc krytykę z tym, jak wiedza jest ustrukturyzowana i utowarowiona, pomagają nam przekroczyć redukcjonistyczne narracje o uniwersytecie pogrążonym w kryzysie. Traktując priorytetowo zadanie ontologicznej odnowy krytyki, ujmują to, co polityczne i wspólne, wzbogacając nasze wspólne sposoby poznawania świata jako ruchu. Oscylując wokół protestów akademickich i studenckich w Polsce, książka ta pozwala nam wyobrazić sobie przestrzenie i czas krytycznej nadziei, które opierają się kapitalistycznemu podporządkowaniu aktywności intelektualnej produkcji wiedzy.”
prof. Richard Hall, profesor Education and Technology, De Montfort University, Leicester, UK
„W ciągu stulecia od czasów Antonio Gramsciego nowe prace w tradycji marksistowskiej wniosły jedynie skromny wkład do myśli społecznej: był to połączony efekt brutalnych represji niebezpiecznych idei rewolucyjnych na Zachodzie oraz upadku na Wschodzie, który doprowadził do jakobińskiej konspiracji i dogmatyzmu. Gdyby żywy, dynamiczny marksizm był częścią głównego nurtu XX wieku, można by uniknąć wielu katastrof. Obecnie dążenie do akumulacji kapitału, suwerenny indywidualizm i szerzący się nacjonalizm doprowadziły nas na skraj katastrofy ekologicznej i III wojny światowej. W tę próżnię wkracza dwóch młodych naukowców, Krystian Szadkowski i Jakub Krzeski, z oryginalną marksistowską krytyką szkolnictwa wyższego i teorią dobra wspólnego. Rozwój ten daje nadzieję, stanowi istotny zasób do refleksji, dyskusji i działania.”
prof. Simon Marginson, profesor Higher Education na Universities of Bristol i University of Oxford, UK, honorowy profesor Uniwersytetu Tsinghua w Pekinie (Chiny), oraz współredaktor naczelny czaspism „Higher Education”
2023
- Szadkowski, K. (2023). Capital in Higher Education. A Critique of the Political Economy of the Sector. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Książka ta oferuje systematyczną, sektorową i dogłębną marksistowską perspektywę krytyki ekonomii politycznej szkolnictwa wyższego. Proponuje oryginalną metodę analizy szkolnictwa wyższego jako pola kapitalistycznej produkcji, opartą na przecięciu głównego nurtu badań nad szkolnictwem wyższym i współczesnych debat toczonych na gruncie marksizmu. Jednocześnie przedstawia perspektywę polityczną opartą na osadzeniu szkolnictwa wyższego w szerszej społecznej sieci antagonistycznych relacji, przecinających całą gospodarkę kapitalistyczną.
“Fascynujące, innowacyjne zastosowanie marksistowskiej analizy do zrozumienia tego, jak praca w szkolnictwie wyższym jest podporządkowywana kapitalizmowi, nie tylko w jednym kraju, ale na arenie międzynarodowej. Skupiając się na pracy badawczej i wydawniczej, Szadkowski szczególnie interesująco analizuje kapitalistyczne wysiłki zmierzające do kontrolowania pracy akademickiej – pomimo jej złożonej heterogeniczności. Poza subsumpcją, jego teoria podkreśla istnienie dóbr wspólnych w szkolnictwie wyższym i walkę o wyzwolenie ich z uścisku kapitalizmu.”
prof. Harry Cleaver, autor Politycznego czytania „Kapitału”
„Żaden inny autor w krytycznych studiach nad szkolnictwem wyższym nie stosuje solidnej analizy marksistowskiej, aby stworzyć ostrą jak brzytwa rozprawę na temat warunków współczesnej pracy akademickiej w kapitalistycznym zniewoleniu, lepiej niż Szadkowski. Dodajmy do tego żywy język Engelsa i dbałość o szczegóły fabularne, a ta skądinąd ciężka książka sprawi, że będzie to pełna rozkoszy lektura, choć jej spostrzeżenia nie pozwalają na wielkie zachwyty nad kondycją współczesnego uniwersytetu”.
dr Mariya Ivancheva, autorka The Alternative University: Lessons from Bolivarian Venezuela
“Capital in Higher Education to nie tylko fundamentalna książka: to ostra broń do walki z teraźniejszością. Szadkowski daje odpowiedź na kluczowe pytanie: po co w analizie globalnego uniwersytetu zaczynać ponownie od Marksa? Aby zbudować autonomiczną metodę i kolektywny punkt widzenia, przeciwstawiając się głównemu nurtowi liberalizmu i ortodoksyjnego marksizmu. W ten sposób, sytuując się wewnątrz i przeciwko eduacyjnej fabryki, autor mówi nam, że ci, którzy chcą zrozumieć współczesny uniwersytet, muszą zaangażować się w jego transformację.”
dr Gigi Roggero, autor The Production of Living Knowledge: The Crisis of the University and the Transformation of Labor in Europe and North America
“Książka analizuje, w jaki sposób praca akademicka została uwikłana w kapitał na skalę globalną. Wykorzystując dogłębne zrozumienie Marksa, tworzy świeże, jasne i wciągające zrozumienie historycznych momentów, w których wielorakie wewnętrzne mechanizmy statusu uniwersytetu, dystrybucji prestiżu, praktyk komunikacyjnych i wolności zostały przekształcone w metryczne, skwantyfikowane i konkurencyjne przyspieszenie pracy akademickiej. Zrywając z istniejącymi marksistowskimi i liberalnymi analizami, wybitne badania składające się na książkę zapewniają ekscytujące i bardzo potrzebne nowe zrozumienie transformacji szkolnictwa wyższego.”
prof. Susan Wright, współ-dyrektorka Centre for Higher Education Futures, Aarhus University, Denmark
Recenzje
Elia Alberici – Per la critica dell’economia politica dell’Università (W stronę krytyki ekonomii politycznej uniwersytetu) Machina, 2023. [link] oraz fragmenty książki w języku włoskim w na stronie Effimera. [link]
Andrew G. Gibson – Reopening the political economy of higher education — ontology against and beyond capital. „Higher Education” [link]
Richard Hall – Capital in Higher Education: A Critique of the Political Economy of the Sector. Richard Hall’s Space [link]
Richard Hall – Marxism and Education Series Editor’s Foreward. In, Against and Beyond Capital in Higher Edcuation. [link]
Rahmad Hidayat – Recenzja Capital in Higher Education. Journal of Higher Education Policy And Leadership Studies 5(1) 2024, 187-193. [link]
Luis Andrade Martinez – A review in online journal Intervención y Coyuntura [link]
Zehra Taskin – Yükseköğretimin sermayesi, araştırma değerlendirme ve metriklere hapsedilmiş akademi üzerine… (The capital of higher education is about the academy confined to research evaluation and metrics). [link]
Felipe Ziotti Narita – Contradições em movimento no ensino superior: ciência, trabalho e conhecimento no capitalismo globalizado (Contradictions in motion in higher education: science, labour and knowledge in globalised capitalism). Cadernos CIMEAC 13(2) 2023: 124-143. [link]
Odpowiedź: Periferias, o comum e a finitude da subsunção capitalista no ensino superior: uma resposta a Narita (Peripheries, the common and the finitude of capitalist subsumption in higher education: a reply to Narita). Cadernos CIMEAC 13(2) 2023: 144-158. [link]
2015
- Szadkowski, K. (2015). Uniwersytet jako dobro wspólne. Podstawy krytycznych badań nad szkolnictwem wyższym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Uniwersytet bez wątpienia znalazł się dziś w centrum zainteresowania większości społeczeństw na świecie. Jednocześnie jednak bardziej niż kiedykolwiek wcześniej ma dzisiaj problem ze zdefiniowaniem swojej roli i tożsamości. Z tego też względu prężnie rozwijającą się dyscypliną naukową są dzisiaj badania nad szkolnictwem wyższym, które starają się wyznaczyć normy i wartości będące w stanie wyznaczyć funkcję instytucji akademickich we współczesnych społeczeństwach. Ich propozycje jednak najczęściej albo wzmacniają i wspierają postępujące urynkowienie uniwersytetu, albo domagają się ściślej publicznej kontroli, nie zauważając roli państwa w podporządkowywaniu szkolnictwa wyższego neoliberalnym schematom, albo też wreszcie wyrażają tęsknotę za akademicką wieżą z kości słoniowej, która nigdy tak naprawdę nie istniała.
Uniwersytet jako dobro wspólne stawia sobie za zadanie stworzenie innej narracji o uniwersytecie, wymykającej się dominującym dzisiaj perspektywom badań nad szkolnictwem wyższym. Wizja przyszłości instytucji akademickich została tutaj powiązana z działalnością ruchów społecznych walczących z prekaryzacją, polityką oszczędności i wyzyskiem, a sam uniwersytet, rozumiany jako dobro wspólne, usytuowany jest w kontekście polityki społecznej wspierającej równość, dobrobyt i demokrację.
Recenzje
„Co w takiej sytuacji robić? Rozsądnie byłoby zacząć od uważnego przeczytania książki Uniwersytet jako dobro wspólne. Podstawy krytycznych badań nad szkolnictwem wyższym i wyciągnięcia z tej lektury nie tylko teoretycznych, ale również praktycznych wniosków. Tak, jak tradycja intelektualna, do której odwołuje się Szadkowski, wykracza poza jałowy spór rynku i państwa, proponując reżim dóbr wspólnych jako nie tylko najbardziej sprawiedliwą, ale również najlepszą, z pragmatycznego punktu widzenia, metodę organizacji naszego ludzkiego świata, tak też wizja uniwersytetu jako dobra wspólnego rysowana w tej książce pozwala na wyjście poza rytualny spór niby-nowoczesności z postfeudalizmem, w jakim utknęła w Polsce dyskusja na temat nauki i szkolnictwa wyższego. Inna akademia jest możliwa! Trzeba jednak wiedzieć, jak o nią zawalczyć. Książka Krystiana Szadkowskiego dostarcza nam pod tym względem wielu cennych narzędzi. Czy jednak właściwie z nich skorzystamy, zależy już teraz tylko od nas samych.”
prof. Jan Sowa, autor Fantomowe ciało króla. Zmagania z peryferyjną formą
„Uniwersytet jako dobro wspólne dostarcza niezwykle precyzyjnego instrumentarium pojęciowego, które pozwala przeformułować debatę nad przyszłością uniwersytetu w taki sposób, aby uniknąć odtwarzania mechanizmów wpędzających go w dzisiejszy kryzys. Książka Szadkowskiego pokazuje jednocześnie, że żadne ustawy nie rozwiążą problemu. Najwyższy czas, aby to wspólnota akademicka wzięła sprawy w swoje ręce.”
Maciej Jakubowiak, Miesięcznik „Znak” 2016, „Czas na wspólnotę akademicką”
„Książka, jako całość jest z pewnością obowiązkową pozycją dla każdej czytelniczki pragnącej zorientować się w niezwykle złożonej problematyce kształtu współczesnego globalnego uniwersytetu. Możemy sięgnąć także do poszczególnych jej części jako dobrych opracowań pewnych określonych problemów. Przyjęta przez Szadkowskiego perspektywa, zgodnie z którą dynamika rozwoju globalnego systemu produkcji wiedzy, „globalnego uniwersytetu” jest możliwa do wyjaśnienia jako antagonizm między produkcją opartą o dobra wspólne, a kapitałem, który jest formą panowania nad nimi, jest ciekawą kontrpropozycją dla liberalnych ujęć problematyki szkolnictwa wyższego.”
Eliasz Robakiewicz, Machina Myśli 2016